Ratibor entstand auf beiden Oderufern um den Flußübergang, gesichert ab 1108 durch eine Wallburg. Die Handelsstraße von der Mährischen Pforte Richtung Krakau machte die offiziell 1235 gegründete Stadt im gesamten Mittelalter zu einem bedeutenden Handelsplatz. Es besaß eine Salzniederlage und war führend im Getreidehandel. Unter den Handwerkern dominierten Gerber und Tuchmacher. Vom starken wirtschaftlichen Einbruch des 30-jährigen Krieg erholte sich Ratibor erst wieder 1846 durch die Eisenbahnlinie Berlin-Wien. Nun siedelten sich zahlreiche Industriebetriebe zur Verarbeitung von Eisen, Stahl, Tabak, Holz und Zuckerrüben an. Die fruchtbaren Auen rund um Ratibor lieferten Gemüse, das in den oberschlesischen Industrierevieren guten Absatz fand. Die Gebietsabtretungen nach dem Ersten Weltkrieg trafen die Stadt daher schwer.
Das Hochwasser der Oder bedrohte immer wieder die Stadt Ratibor. Auch die Umleitung des Flusses vor dem Zweiten Weltkrieg hat die Lage nicht grundlegend verbessert, wie sich 1997 zuletzt zeigte.
Unweit Ratibor wurde Joseph Freiherr von Eichendorff auf Schloß Lubowitz geboren.
Racibórz został założony po obu stronach Odry wokół przejścia przez rzekę i już w 1108 roku istniał tu gród otoczony wałem. Szlak handlowy wiodący z Bramy Morawskiej do Krakowa uczynił w średniowieczu z tego - w roku 1235 oficjalnie założonego - miasta ważne centrum handlowe. Racibórz posiadał skład soli i odgrywał ważną rolę w handlu zbożem. Wśród rzemieślników przeważali garbarze i sukiennicy. Z upadku gospodarczego spowodowanego wojna trzydziestoletnią Racibórz podniósł się dopiero w roku 1846, kiedy to zbudowano linię kolejową Berlin – Wiedeń. W owym czasie powstały tu liczne zakłady przetwórstwa żelaza, tytoniu, drewna i buraków cukrowych. Żyzne okolice Raciborza dostarczały warzyw, które znajdowały nabywców na przemysłowych terenach Górnego Śląska. Przesunięcie granic po I wojnie światowej bardzo dotknęło miasto.
Wezbrana Odra zawsze zagrażała miastu. Tego stanu nie poprawiła nawet zmiana koryta rzeki dokonana przed II wojną światową, o czym świadczy powódź w roku 1997.
Niedaleko Raciborza w pałacu Lubowice urodził się Joseph Freiherr von Eichendorff.