unten

Założenie klasztoru Lubiąż (łac. Abbatia Lubensis) jest ściśle związane z historią Śląska. To zasiedlone w 1163 roku cystersami z Pforty/Saksonia-Anhalt przez piastowskiego księcia Bolesława I miejsce mogło się rozwijać dzięki swojemu korzystnemu położeniu komunikacyjnemu nad Odrą, niedaleko traktu Lipsk -Wrocław-Kraków (Via Regia).Dokument założycielski z 1175 roku zawiera liczne przywileje. Szczególna pozycja klasztoru przejawiała się również w jego niezależności od jurysdykcji biskupiej.


Klasztor stał się bazą dla intensywnej działalności osadniczej na Wschodzie. Jego wpływ na rozwój Śląska w dziedzinie gospodarczej, duchowej i kulturowej był znaczący. Obok założenia wielu klasztorów siostrzanych, m.in. w Mogile pod Krakowem (1222), Henrykowie (1227) i Kamieńcu Ząbkowickim (1249) otrzymał Lubiąż nadzór nad klasztorem cysterek w Trzebnicy. Najazd Mongołów w 1241 roku uczynił duże spustoszenia na ziemiach należących do klasztoru lubiąskiego. W XIII i XIV wieku dochodziło do częstych zmian granic posiadłości.

W czasie wojen husyckich Lubiąż mocno ucierpiał. Przeor Andreas Hoffmann (1498-1534), za panowania którego Lubiąż otrzymał insygnia pontyfikalne, poważnie zreformował klasztor.

W XVI wieku na wskutek przejęcia władzy przez Habsburgów doszło do licznych konfliktów. Szczególnie reformacja postawiła klasztor i zakon przed nowymi wyzwaniami. Opat Matthäus Rudolf (1607-1636) uratował Lubiąż przed wewnętrznym i zewnętrznym upadkiem.
W czasie wojny trzydziestoletniej klasztor był wielokrotnie plądrowany i pustoszony. Pod rządami opata Arnolda Freibergera (1636-1672) opactwo przeżywało swój najświetniejszy okres. Dzięki cieszącemu się dużym powodzeniem malarzowi Michałowi Willmannowi (1630-1706) stał się Lubiąż centrum śląskiego malarstwa barokowego. W latach 1681-1720 zespołowi klasztornemu nadano jego dzisiejszy wygląd. Ten klejnot baroku o randze europejskiej zwany jest „śląskim Escorialem”.

Wraz z przejęciem Śląska przez Prusy w 1741 roku zakończył się okres świetności opactwa. Król Fryderyk II nałożył na śląskie zakony i klasztory uciążliwe daniny. Nieustannie rosnące podatki, ograniczenie wolności gospodarczej oraz problemy z rekrutacją nowych mnichów przyspieszyły przewlekły upadek. Mimo tolerancyjnego nastawienia króla pruskiego do wyznania katolickiego zauważalne stawało się na Śląsku faworyzowanie protestantyzmu. Dotkliwie ucierpiała na tym władza kościoła katolickiego.

Cytat:
„Rankiem przepływaliśmy koło Lubiąża. Wspaniały widok klasztoru, który tworzy ogromny, doskonały prostokąt złożony z 365 okien. Leży on nad samą Odrą na wzniesieniu i otoczony jest oficynami układającymi się w wieniec.”
(z dziennika barona Josepha von Eichendorffa, 1809 r.)

bilder_hss31_1
bilder_hss31_2
bilder_hss31_3
bilder_hss31_4

Akt fundacyjny księcia Bolesława I dla klasztoru Lubiąż, 1175 r. Archiwum Państwowe w Wrocławiu

"Książęca fundacja klasztorna Lubiąż", miedzioryt kolorowany Friedricha Bernharda Wernera, po 1735 r.

Płyta nagrobna księcia śląskiego Bolesława I (1127-1201). Z: H. Luchs: Średniowieczne wizerunki książąt śląskich, Wrocław, 1872 r.

Fragment fresku Michała Willmanna na sklepieniu refektarza opatów w klasztorze Lubiąż. Fot: Nicola Remig

Opat Arnold Freiberger, olej na płótnie. Dzisiaj: Muzeum Narodowe we Wrocławiu, fot.: Arkadiusz Podstawka

dalej

titel_HsS_3_1

Säkularisation in Schlesien  © Dokumentations- und Informationszentrum für schlesische Landeskunde im HAUS SCHLESIEN 2010